Slaapstoornissen en neurofeedback
Slaap wordt gereguleerd door de hersenen. De hersenstam, de thalamus en hormonen van de hypothalamus regelen het slaap-waakritme.
Slaap is een proces dat uit verschillende stadia bestaat. De stadia worden onderscheiden in stadium 1 t/m 4 en REM-slaap, ook wel droomslaap genoemd. REM staat voor “Rapid Eye Movements” (snelle oogbewegingen). Stadium 1 t/m 4 kenmerken zich door een steeds dieper worden van de slaap.De opeenvolging van deze vijf stadia vormt één slaapcyclus. De mens maakt elke nacht vier à vijf van deze slaapcycli door, in gemiddeld zeven tot acht uur. Deze stadia van een slaapcyclus hangen samen met verschillende soorten hersengolven. Wanneer er tijdens de slaap geen goed verloop is van deze slaapcycli kunnen er klachten ontstaan.
Slaapstoornissen zijn globaal onder te verdelen in inslaap-, doorslaap-, en ontwaakstoornissen. Deze stoornissen kunnen primair van aard zijn, zoals de apneu, een stoornis waarbij de ademhaling verstoord is, het “restless legs syndrome” (het niet stil kunnen houden van de benen tijdens de slaap), bruxisme (tandenknarsen), narcolepsie (overdag in slaap vallen), slaapwandelen en het hebben van nachtmerries. Onder andere Guilleminault (1999; 2006) heeft veel onderzoek naar deze stoornissen gedaan.
Anderzijds zijn slaapstoornissen vaak een bijverschijnsel van andere aandoeningen, zoals epilepsie, angststoornissen of chronische vermoeidheid. Er bestaat een grote hoeveelheid literatuur over de relatie tussen slaap en EEG, wat een goede basis verschaft voor de toepassing van neurofeedback voor het behandelen van slaapstoornissen.Al sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw is bekend, dat neurofeedback de kwaliteit van de slaap kan bevorderen.
Sterman (zie voor een overzicht Sterman, 1996) toonde aan dat na neurofeedback van 12-15 Hz activiteit op de motorschors de duur van de verschillende slaapstadia toenamen en het aantal overgangen verminderde. Al na twee sessies van deze vorm van neurofeedback rapporteerden proefpersonen een verbeterde slaap (Cortoos,Verstraeten & Cluydts, 2006). Ook eigen onderzoek toont in een gecontroleerde studie het positieve effect van neurofeedback aan (Cortoos, et al., submitted). Guilleminault, C., Kirisoglu, C., da Rosa, A.C. & Chan, A. (2006). Sleepwalking, a disorder of NREM sleep instability. Sleep medication 7 (2), 163-170. Guilleminault, C., Kim, Y.D., Horita, M., Tsutumi, M. & Pelayo, R. (1999). Power spectral sleep EEG findings in patients with obstructive sleep apnea and upper airway resistance syndromes. Electroencephalography and Clinical Neurophysiology, Supplement. (50), 113-120. Sterman, (1996). Physiological origin and functional correlates of EEG rhythmic activity. Biofeedback and Self-regulation (21), 3-33. Cortoos, A., Verstraeten, E., Cluydts, R. (2006). Neurophysiological aspects of primary insomnia:implications for its treatment. Sleep Medicine, (10), 255-266.